Shabeh YaldA

[Agha Shojaa]

در گذشته های دور ، آیین *هایی در شب یلدا برگزار می *شد که یکی از آنها جشن شبانه و بیداری تا بامداد و تماشای طلوع خورشید زمستانی بود. جشنی که از لازمه *های آن ، حضور کهنسالان و بزرگان خانواده ، به نماد کهنسالی خورشید در پایان پاییز بوده است و همچنین خوراکی های فراوان برای بیداری دراز مدت که همچون انار و هندوانه و سنجد ، به رنگ سرخ خورشید باشند.
دیر زمانی است که ایرانی ها و حتی برخی دیگر از جوامع ، در آغاز فصل زمستان مراسمی بر پا می کنند که در میان اقوام مختلف ، نام ها و انگیزه *های متفاوتی دارد. در ایران و سرزمین های هم فرهنگ مجاور ، از شب آغاز زمستان با نام "شب چله" یا همان "شب یلدا" نام برده می شود که همزمان با شب انقلاب زمستانی است.
با دیوان حافظ در شب یلدا...
مردم دیوان اشعار لسان الغیب را با نیت بهروزی و شادکامی می گشایند و فال دل خویش را از او طلب می کنند. در برخی دیگر از نقاط ایران نیز شاهنامه خوانی رواج دارد. نقل خاطرات و قصه گویی پدر بزرگ ها و مادر بزرگ ها نیز یکی از مواردی است که یلدا را برای خانواده ایرانی دلپذیرتر می کند اما همه این ها ترفندهایی است تا خانواده ها دور هم جمع شوند و بلندترین شب سال را با شادی و صفا سحر کنند.
هنداونه خوری از قلم نمی افتد...
در سراسر ایران زمین ، جایی را نمی یابید که خوردن هندوانه در شب یلدا جزو آداب و رسوم آن نباشد.
در نقاط مختلف ایران ، انواع تنقلات و خوراکی ها به تبع محیط و سبک زندگی مردم منطقه مصرف می شود اما هندوانه میوه ای است که هیچ گاه از قلم نمی افتد ، زیرا عده زیادی اعتقاد دارند که اگر مقداری هندوانه در شب چله بخورند در سراسر چله بزرگ و کوچک یعنی زمستانی که در پیش دارند سرما و بیماری بر آنها غلبه نخواهد کرد.
مردم شیراز در شب یلدا به شب زنده داری می پردازند و بعضی نیز بسیاری از دوستان و بستگان خود را دعوت می کنند.
آنها در این شب سفره ای می گسترانند که بی شباهت به سفره هفت سین نوروز نیست و در آن آینه و قاب عکس حضرت علی (ع) را جای می دهند. انواع و اقسام آجیل و تنقلاتی چون نخودچی ، کشمش ، حلوا شکری ، رنگینک ، خرما و میوه هایی چون انار ، به و به خصوص هندوانه خوراکی های این شب را تشکیل می دهند.
در آذربایجان مردم هندوانه چله (چیله قارپوزی) می خورند و باور دارند که با خوردن هندوانه لرز و سوز و سرما به تن آنان تاثیری ندارد.
در اردبیل رسم است که مردم چله بزرگ را قسم می دهند که زیاد سخت نگیرد و معمولا گندم برشته (قورقا) و هندوانه و سبزه و مغز گردو و نخودچی و کشمش می خورند.
در گیلان هندوانه را حتما فراهم می کنند و معتقدند که هر کس در شب چله هندوانه بخورد در تابستان احساس تشنگی نمی کند و در زمستان سرما را حس نخواهد کرد.
"آوکونوس" یکی دیگر از میوه هایی است که در منطقه گیلان در شب یلدا رواج دارد و به روش خاصی تهیه می شود. در فصل پاییز ، ازگیل خام را در خمره می ریزند ، خمره را پر از آب می کنند و کمی نمک هم به آن می افزایند و در خم را می بندند و در گوشه ای خارج از هوای گرم اطاق می گذارند. ازگیل سفت و خام ، پس از مدتی پخته و آبدار و خوشمزه می شود. آوکونوس ازگیل در اغلب خانه های گیلان تا بهار آینده یافت می شود و هر وقت هوس کنند ، ازگیل تر و تازه و پخته و رسیده و خوشمزه را از خم بیرون می آورند و آن را با گلپر و نمک در سینه کش آفتاب می خورند.
دکتر محمود روح الامینی ، روایت جالبی از یلدای مردم کرمان ذکر می کند.
بنا به روایت وی ، مردم کرمان تا سحر انتظار می کشند تا از قارون افسانه ای استقبال کنند. قارون در لباس هیزم شکن برای خانواده های فقیر تکه های چوب می آورد. این چوب ها به طلا تبدیل می شوند و برای آن خانواده ، ثروت و برکت به همراه می آورند.
یلدای زرتشتیان...
جمشید کیومرثی ، مردم شناس زرتشتی درباره یلدا می گوید: نزد ایرانیان ، زمستان به دو چله کوچک و بزرگ تقسیم می شود. چله بزرگ از اول دی تا 10 بهمن و از 10 بهمن به بعد را چله کوچک می گویند. یلدا ، شب نخست چله بزرگ است.
بنا به روایت وی ، زرتشتیان در این شب جشن می گیرند و "فدیه" می دهند.
فدیه ، سفره ای است که در هر خانه گسترده می شود و در آن خوراکی های مرسوم شب یلدا چیده می شود.
زرتشتیان در این شب دعایی به نام "نی ید" را می خوانند که دعای شکرانه نعمت است. خوراکی هایی که در این جشن مورد استفاده قرار می گیرند ، گوشت و 7 میوه خشک شده خام (لورک) را شامل می شوند.
آشوریان ایران نیز در جشن یلدا با سایر اقوام ایرانی شریک هستند.
آلبرت کوچویی ، رئیس سابق انجمن آشوریان تهران می گوید: ما معتقدیم یلدا ، سنت دیرینه آشوری است. یلدا یعنی تولد و آشوری ها معتقدند به دلیل نزدیکی عید میلاد مسیح و شب یلدا ، آشوری ها بعد از مسیحیت ، یلدا را به عنوان شب تولد مسیح جشن می گرفتند ولی بعدها به علت تغییراتی که در گاهشماری ها پیش آمد و سال های کبیسه را هم محسوب کردند ، این تاریخ تغییر کرد و شب یلدا 3 روز عقب تر آمد و ما این سال ها در 4 دی ، میلاد مسیح را جشن می گیریم.
وی می افزاید: آشوریان نیز در شب یلدا آجیل مشکل گشا می خرند و تا پاسی از شب را به شب نشینی و بگو بخند می گذرانند و در خانواده های تحصیل کرده آشوری تفال با دیوان حافظ نیز رواج دارد.
یلدا در روسیه...
یلدا که جشنی ایرانی است در کشور همسایه شمالی ما یعنی روسیه نیز رواج دارد.
دکتر داریوش کیانی هفت لنگ ، مدیر سازمان اسناد ملی ایران درباره برگزاری یلدا در روسیه چنین روایت می کند: این جشن در روسیه نیز از دیر باز ، از روزگاری که هنوز مسیحیت به آن جا راه نیافته بود ، به مدت 12 روز پر سرور و پر آئین با آداب ویژه ای برگزار می شده است و گویا هنوز هم در میان دهقانان و روستاییان معمول است.
وی ادامه می دهد: در روسیه جشن یلدا ، عید سالانه دهقانان و روستاییان بود. پختن نان شیرینی محلی به صورت موجودات زنده ، بازی های محلی گوناگون ، کشت و بذر پاشی به صورت تمثیلی و بازسازی مراسم کشت ، پوشانیدن سطح کلبه با چربی ، گذاشتن پوستین روی نرده پنجره ها ، آویختن پشم از سقف ، پاشیدن گندم به محوطه حیاط ، ترانه خوانی و رقص و آواز و مهم تر از همه قربانی کردن جانوران از آیین های ویژه این جشن بوده و هست. یکی دیگر از آیین های شب های جشن ، گرفتن فال بود و پیشگویی رویدادهای احتمالی سال آینده. همین آیین ها در روستاهای ایران نیز کم و بیش به چشم می خورد که نشان از همانندی جشن یلدا در ایران و روسیه دارد.

source:Mehr

[Agha Shojaa]

.

[foreveriranian]

I wish I was in Iran!!!

[Niloufar]

akheyyy.. nice pictures. indeed great timing to be in Iran.
thanx for the info and pictures.

[Payandeh Iran]

My wife and the kids are in Iran right now. I wish I was there too. Thanks for info and pix Shojaa jan. All Iranians have a great Shab Yalda.

[Fatso]

Good time to spend with the family.

[westwienmaskulin]

yadesh bekheir..

apart of nourouz and 4shanbe soori, shabe yalda was always the best time as a kid in iran.

thanks for posting the pictures..

[biAzar]

Thanks agha shojaa jon for the great post.

Shab-e Yalda be hameye iranian-e irani doost mobarak.

[biAzar]

يلدا؛ خاطره مشترك اقوام ايرانی

از ميان جشن*های باستانی ايران اكنون ديگر تنها دو جشن است كه همچنان عموم ايرانيان خود را پايبند گراميداشت آن می*دانند و در هر كجا كه باشند اين دو آيين را پاس می*دارند؛ نوروز و شب يلدا.




Thu / 21 12 2006 / 7:03

از ميان جشن*های باستانی ايران اكنون ديگر تنها دو جشن است كه همچنان عموم ايرانيان خود را پايبند گراميداشت آن می*دانند و در هر كجا كه باشند اين دو آيين را پاس می*دارند؛ نوروز و شب يلدا. ديرزمانی است كه ايرانيان زاده شدن دوباره خورشيد را در طولانی**ترين شب سال جشن می*گيرند. خوردن خوراكی*ها و مراسم ديگر در اين شب بهانه*ای است برای بيدار ماندن و برگزاری جشنی كه در هر منطقه با توجه به فرهنگ و اقليم منطقه، آداب و رسوم و ويژگی*های خاص خود برگزار می*شود.
جالب اينجاست كه علاوه بر استفاده از ميوه*هايی مثل انار، خوردن هندوانه در شب يلدا از ضرورت خاصی برخوردار است زيرا ايرانيان بر اين باورند كه خوردن هندوانه موجب مقاومت بدن در مقابل سرمای زمستان می*شود شايد از اين روست كه در سراسر ايران زمين، كمتر جايی را بتوان يافت كه خوردن هندوانه در شب يلدا جزو آداب و رسوم آن نباشد. در آذربايجان مردم باور دارند كه با خوردن هندوانه لرز و سوز و سرما به تن آنها تاثيری ندارد.
مردم خطه آذربايجان در اين شب برای دختری كه نامزد خانواده است با تازه عروس*ها، هدايايی می*فرستند كه اطرافش با هندوانه و شال قرمز بزرگی كه گرداگرد آن می*اندازند تزئين می*كنند. چرا كه معتقدند شال قرمز باعث خوشبختی شادی و بخت زيبای عروس می*شود.در اردبيل رسم است كه مردم، چله بزرگ را قسم می*دهند كه زياد سخت نگيرد و معمولا گندم برشته و هندوانه و سبزه و مغز گردو و نخودچی و كشمش می*خورند.



مردم شيراز در اين شب سفره*ای می*گسترانند كه بی شباهت به سفره هفت سين نوروز نيست و در آن آينه و قاب عكس علی (ع) را جای می*دهند. انواع و اقسام آجيل و تنقلاتی چون نخودچی، كشمش، حلوا شكری و رنگينك و ميوه*هايی چون انار، به و بخصوص هندوانه خوراكی*های اين شب را تشكيل می*دهند. در شيراز همچنين رسم است كه شب چله هويچ پلو يا كوفته سبزی طبخ كنند. اما مردم گيلان كه به تنوع غذايی و مهمان نوازی شهره*اند در جای جای شهرها و روستاها آداب خاص خود را دارند. در گيلان، مردم هندوانه را حتما فراهم می*كنند و معتقدند كه هر كس در شب چله هندوانه بخورد در تابستان احساس تشنگی نمی*كند و در زمستان سرما را حس نخواهد كرد.
«آوكنوس» خوراكی وسوسه برانگيز و جدانشدنی از مهمانی*های شب چله گيلان است. ازگيل خام (كنوس) را در خمره می*ريزند و بعد از اضافه كردن نمك آن را پر از آب می*كنند. سپس در خم را می*بندند و آنرا يك ماهی نگاه می*دارند تا پخته و ترشمزه و آبدار شود. آوكونوس را كه عمدتا با نمك، گلپر و يا «دلار» (نمك سبز) می*خورند در ديد و بازديد*های نوروزی گيلانيان هم می*توان ديد در شب يلدا اشعار و ترانه*های گوناگونی در اين ديار سبز خوانده می*شود و قصه گويی پيران از افسانه*های ايرانی و اتفاقات گذشته برای كوچكتر*های خانواده جلو*های ديگر دارد .
شب چله گيلانی برای زوج*های جوان هم شبی به يادماندنی است و در اين شب خانواده داماد برای عروس خود هدايا به همراه انواع ميوه*های شب چله و به همراه ماهی بزرگ تزئين شده*ای می*فرستند و دو خانواده به همراه ميهمانانی ديگر به خوشی و شادمانی اين شب بلند پاييزی را به سپيده دم خوشبختی پيوند می*زنند. در تبريز نيز در موسم يلدا «عاشيق*ها» می*نوازند. عاشيق*ها خنياگران محلی هستند كه فی البداهه شعر می*سرايند و ساز می*زنند و داستان می*گويند. قصه*هايی كه عاشيق*ها در شب يلدا می*گويند ريشه در افسانه*های كهن ايرانی دارد.
دكتر محمود روح الامينی روايت جالبی از يلدای مردم كرمان ذكر می*كند. بنا به روايت او مردم كرمان تا سحر انتظار می*كشند تا از قارون افسانه*ای استقبال كنند. قارون در لباس هيزم شكن برای خانواده*های فقير تكه*های چوب می*آورد. اين چوب*ها به طلا تبديل می*شوند و برای آن خانواده، ثروت و بركت به همراه می*آورند. يكی از رسوم قيديمی لرها به اين شكل بوده كه پسران كوچك و نوجوان شب يلدا بر پشت بام خانه*ها می*رفتند و كيسه*ای را به همراه روسری(گلبندی) از سوراخ دودكش خانه*ها به داخل آويزان می*كرده*اند و شعری محلی می*خواندند با اين مضمون كه صاحبخانه، ان شاءالله خير به خانه ات ببارد و كدخدای خانه ات نميرد.
و آنگاه صاحبخانه از تنقلاتی كه برای شب چله تدارك ديده بود داخل كيسه می*گذاشت و بچه*ها متناسب با كرم صاحبخانه برای او ترانه*ای می*خواندند. در ساير نقاط ايران نيز رسوم مختلفی رواج دارد. از جمله اينكه در شهر خوی هديه دادن شيرينی پشمك رواج دارد و اين كار گويا به مناسبت شباهت پشمك با برف است. در روستاهای خراسان و آذربايجان در اين شب خانواده پسری كه با دختری نامزد شده طی مراسمی شاد با ساز و دف هدايايی برای دختر می*فرستند. در يكی از شهر*های گرمسار نيز متداول است كه افراد يك قوم، يك قبيله يا خانواده دور يكديگر جمع می*شوند و شب خروس پلو می*خورند و پس از خوردن شام به نقل قصه، مثلها و لطيفهها می*پردازند.
در فرهنگ ايرانی كه همچنان خانواده مهمترين ركن جامعه به شمار می*رود خانواده*های ايرانی هر كجا كه باشند در شب يلدا در كنار هم جمع می*شوند و بلندترين شب سال را به هر ترتيبی كه می*توانند با شادی و صفا سحر می*كنند. و آنچه پس از آن می*ماند خاطره شبی است كه به خاطرات يلدا*های شيرين گذشته افزوده شده است.

كارگزاران - رضا نادم

[liverpool]

we were going to have a big party here in our tiny city in the U.S provided by the Iranian student association tonight, but it canclled because a lot of Iroonies went out of town

[sirabi]

It is my favorite day of the year because it's less intense than nowruz or char shanbe soori- in Iran though. I always loved the sense of peace that one felt and how much more relaxed everyone seemed.

[footballeirani]

Man hendoone mikham